دسته‌ها
مقالات

هپاتیت چیست؟ راه‌های درمان و پیشگیری از انتقال انواع هپاتیت

ویروس‌های مختلفی به عنوان عامل ابتلا به هپاتیت که نوعی التهاب کبد است شناخته شده‌اند. شما با اجتناب از انجام برخی رفتارهای پرخطر نظیر استفاده از سوزن مشترک و پرهیز از ارتباط جنسی محافظت نشده می‌توانید احتمال ابتلا به این بیماری را کاهش دهید.

 هپاتیت چیست؟


هپاتیت به التهاب کبد گفته می‌شود. التهاب، واکنش بافت به تحریک یا آسیب‌دیدگی است که معمولاً به دلیل تورم ایجاد شده و با درد همراه است. ابتلا به هپاتیت، دلایل مختلفی دارد. هپاتیت ویروسی ناشی از وجود ویروس بوده و ممکن است حاد (کمتر از شش ماه طول بکشد) یا مزمن (بیش از شش ماه طول بکشد) باشد. هپاتیت ویروسی مسری است. برخی انواع هپاتیت‌های ویروسی از طریق تماس جنسی منتقل می‌شوند.

پنج نوع هپاتیت تا کنون شناسایی شده است که در گروه‌های A تا E دسته‌بندی می‌شوند.

انواع هپاتیت


ویروس‌های مختلفی باعث ابتلا به هپاتیت می‌شوند. شایع‌ترین انواع هپاتیت‌های ویروسی عبارتند از:

هپاتیت A

این نوع از هپاتیت منجر به بروز عفونت مزمن نمی‌شود و معمولاً عوارضی ندارد. کبد معمولاً چند ماه پس از ابتلا به هپاتیت A بهبود می‌یابد. به هر حال، گاهی اوقات نیز نارسایی کبدی ناشی از ابتلا به هپاتیت A باعث مرگ شده و برخی افراد نیز در صورتی که این عارضه حاد باشد نیاز به پیوند کبد پیدا می‌کنند. با واکسیناسیون می‌توان از ابتلا به هپاتیت A جلوگیری کرد.

هپاتیت A از طریق آب و غذای ناقل ویروس و از مدفوع فرد ناقل شیوع پیدا می‌کند. (به این مسیر، راه دهانی – مدفوعی گفته می‌شود). همچنین شما ممکن است از طریق تماس جنسی نیز به این بیماری مبتلا شوید.

 هپاتیت B

حدود 95 درصد از بزرگسالان مبتلا به هپاتیت B بهبود می‌یابند و دچار عفونت مزمن نمی‌شوند. به هر حال، در برخی موارد نیز ممکن است عفونت مزمن و مادام‌العمر بروز کند. هر چه سن فرد در زمان ابتلا به هپاتیت B کمتر باشد احتمال این که مزمن شود افزایش می‌یابد. افراد ممکن است بدون این که احساس بیماری داشته باشند، ناقل این ویروس باشند. از ابتلا به هپاتیت B نیز می‌توان با واکسیناسیون جلوگیری کرد.

یک نفر به طرق مختلف ممکن است به هپاتیت B مبتلا شوند که برخی از آنها عبارتند از:

  • داشتن رابطه جنسی با فرد مبتلا به عفونت
  • سوزن آلوده مشترک
  • تماس با مستقیم با خون فرد مبتلا به عفونت
  • آسیب‌دیدگی از طریق سوزن
  • انتقال ویروس از مادر به نوزادی که هنوز متولد نشده است
  • تماس با مایع فرد مبتلا به عفونت

احتمال این که مادر مبتلا به ویروس هپاتیت B، بیماری را حین یا پس از تولد به فرزند خود منتقل کند زیاد است. همه زنان باردار باید برای هپاتیت B مورد آزمایش قرار گیرند. تا 12 ساعت پس از تولد نوزادی که مادرش به هپاتیت B مبتلا است باید به واکسن و آنتی‌بادی هپاتیت B زده شود. با این کار می‌توان از انتقال هپاتیت B از مادر به فرزند پیشگیری کرد.

 هپاتیت C

حدود 75 تا 85 درصد از بیماران مبتلا به هپاتیت C دچار عفونت مزمن کبد می‌شوند که در بیشتر اوقات علامتی ندارد. تا کنون واکسنی برای پیشگیری از ابتلا به هپاتیت C ساخته نشده است.

هپاتیت C از طرق زیر ممکن است منتقل شود:

  • سوزن آلوده مشترک
  • تماس مستقیم با خون عفونی
  • آسیب‌دیدگی‌های ناشی از سوزن
  • رابطه جنسی با فرد مبتلا به عفونت (نادر است)

امروزه محصولات خونی برای هپاتیت B و C مورد آزمایش قرار می‌گیرند بنابراین احتمال این که این بیماری از این طریق انتقال یابد کم است. به هر حال، انتقال خون یا پیوند اعضا که قبل از آل 1992 انجام می‌شد به این منظور (به خصوص برای هپاتیت C) مورد آزمایش قرار نمی‌گیرند. اگر شما قبل ا سال 1992 تحت این عمل‌ها قرار گرفته‌اید بهتر است برای هپاتیت مورد آزمایش قرار گیرید.

هپاتیت D

احتمال ابتلا به هپاتیت D فقط برای افرادی که به دلیل ابتلا به هپاتیت B دچار عفونت شده‌اند وجود دارد. اگر شما واکسن هپاتیت B زده باشید احتمالاً در برابر ویروس هپاتیت D نیز مصون هستید.

هپاتیت D از طرق زیر منتقل می‌شود:

  • انتقال از مادر به نوزاد در حین تولد
  • تماس با مایعات یا خون افراد مبتلا به عفونت

فقط در صورتی که به هپاتیت B مبتلا باشید ممکن است به هپاتیت D هم دچار شوید.

 هپاتیت E

این نوع از هپاتیت با خوردن غذا یا آب آلوده شیوع پیدا می‌کند. هپاتیت D در دنیا شایع است. حتی با این که این نوع هپاتیت، واکسن دارد اما همه جا موجود و در دسترس نیست.

پزشکان ممکن است نتوانند نوع ویروسی که باعث ابتلا به این نوع هپاتیت می‌شود را تشخیص دهند. ویروس‌های دیگر مانند VM،EBV و HSV نیز ممکن است باعث ابتلا به هپاتیت شوند. بیشتر افراد مبتلا به هپاتیت، بهبود می‌یابند و این بیماری نیز غالباً قابل پیشگیری است ولی هنوز این بیماری به دلایل زیر یکی از بیماریهای مهلک خطرناک محسوب می‌شود:

  • تخریب بافت کبد
  • شیوع و انتقال آسان
  • ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن
  • باعث ابتلا به نارسایی کبد می‌شود
  • باعث ابتلا به سرطان کبد می‌شود
  • باعث مرگ می‌شود (در موارد نادر)

شما ممکن است به دلیل خوردن غذا یا آب آلوده به ویروس (از مسیر دهانی – مدفوعی) به هپاتیت E مبتلا شوید. همچنین غذاهای در حال پخت مانند خوک، گوشت شکار یا صدف نیز ممکن است باعث ابتلا به عفونت شوند. این بیماری ممکن است پس از مسافرت به کشورهای دیگر که این عفونت در آنها شیوع دارد منتقل شود. هپاتیت E می‌تواند برای زنان باردار بسیار خطرناک و حتی مهلک باشد.

 علائم ابتلا به هپاتیت چیست؟


علائم ابتلا به هپاتیت چیست-compressed

شایع‌ترین علائم ابتلا به هپاتیت عبارتند از:

  • ادرار تیره
  • درد شکم
  • زرد شدن چشم و سفیدی چشم که به آن زردی گفته می‌شود
  • مدفوع کم‌رنگ
  • تب پایین
  • بی‌اشتهایی
  • احساس خستگی
  • احساس بیماری در معده
  • درد مفاصل

اگر هر یک از این علائم یا ترکیبی از آنها را داشتید باید بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.

 تشخیص


تشخیص-compressed

پزشک از شما در مورد علائم سؤال کرده و شما را تحت معاینه قرار دهید. اگر دلیل ابتلا به هپاتیت، وجود ویروس باشد از شما آزمایش خون گرفته می‌شود.

 آیا هپاتیت قابل درمان است؟


آیا هپاتیت قابل درمان است-compressed

برخی انواع و علل هپاتیت بدون مداخله پزشکی بهبود می‌یابند اما گاهی اوقات نیز ممکن است پیشروی کرده و باعث اسکاری شدن بافت کبد یا ابتلا به سیروز شود.

هپاتیت آ 

هپاتیت آ درمان ندارد و باید ابتلا به عفونت کبد به دقت تحت نظر باشد. اگر شما به موقع متوجه شوید که به هپاتیت مبتلا هستید ممکن است اگر واکسن هپاتیت یا گاهی اوقات گلوبولین ایمنی هپاتیت آ بزنید بتوانید عفونت را متوقف کنید.

 هپاتیت ب 

هپاتیت ب اگر مزمن باشد غالباً به طور موفقیت‌آمیزی درمان می‌شود. یک بیمار مبتلا به هپاتیت ب باید استراحت کرده و به طور کامل از مصرف الکل پرهیز کنند. پزشک ممکن است عوامل ضد ویروسی مانند اینترفرون یا درمان‌های سرکوب‌کننده ویروسی دیگر را بری شما تجویز نماید.

 هپاتیت ث 

برای بیمار مبتلا به هپاتیت ث، عوامل ضد ویروسی با ریباویرین یا بدون آن تجویز می‌شود. برخی روش‌های درمانی ضد ویروسی و ترکیبی برای ردمان هپاتیت ث بر اساس زیرمجموعه آن در دسترس می‌باشد. این اقدامات درمانی تکثیر ویروس را هدف قرار داده و از نشر آن جلوگیری می‌کنند. زمانی که این داروها به طرز صحیح مورد استفاده قرار گیرند، احتمال موفقیت درمان به میزان زیادی افزایش می‌یابد.

 هپاتیت دی 

اگر شما به هپاتیت دی مزمن مبتلا باشید، پزشک ممکن است داروهایی با اینترفرون و همچنین داروهای هپاتیت ب را برای شما تجویز نماید.

 هپاتیت ای

درمان هپاتیت ای شامل پگینترفرون آلفا – 2 آ و ریباویرین می‌شود.

چه افرادی در معرض ابتلا به هپاتیت هستند؟


احتمال ابتلا به هپاتیت در موارد زیر افزایش می‌یابد:

  • استفاده از سوزن مشترک برای تزریق مواد
  • تماس جنسی دهانی یا مقعدی غیر ایمن
  • داشتن شرکای جنسی متعدد
  • نوشیدن مقادیر زیاد الکل
  • سوءتغذیه
  • کار کردن در بیمارستان یا مرکز پرستاری
  • دیالیز کلیه به مدت طولانی
  • سفر کردن به مناطقی که بهداشت در آنجا رعایت نمی‌شود.

 چگونه می‌توانم خود را در برابر هپاتیت ویروسی مصون نمایم؟


 روش‌های مختلفی برای کاهش احتمال ابتلا به هپاتیت وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از:

  • واکسن هپاتیت آ و هپاتیت ب بزنید
  • در هنگام ارتباط جنسی از کاندوم استفاده کنید
  • از سوزن مشترک برای تزریق مواد استفاده نکنید
  • بهداشت فردی را رعایت کنید به طور مثال، دستان خود را با آب و صابون بشورید
  • از وسایل شخصی فرد مبتلا به عفونت استفاده نکنید
  • در هنگام تتو کردن یا سوراخ کردن بدن احتیاط کنید
  • در هنگام سفر به نقاطی از جهان که از بهداشت مناسبی برخوردار نیستند احتیاط کنید (حتماً واکسن بزنید)
  • در هنگام سفر، آب بطری بنوشید

اگر رفتارهای پرخطر دارید باید نکات پیشگیرانه فوق را رعایت کنید. اگر در مکان‌هایی نظیر خانه سالمندان، خوابگاه‌ها، مراکز نگهداری روزانه یا رستوران‌هایی کار می‌کنید با افراد دیگر در تماس هستید و احتمال تماس با افراد بیمار وجود دارد باید نکات پیشگیرانه را رعایت کنید.

 آیا هپاتیت، واکسن دارد؟


آیا هپاتیت، واکسن دارد-compressed

هپاتیت آ و هپاتیت ب، واکسن دارند. برای هپاتیت ث واکسنی وجود ندارد. از آنجا که فقط در صورت ابتلا به هپاتیت ب دچار هپاتیت دی هم می‌شوید، واکسن هپاتیت ب شما را در برابر هپاتیت دی هم مصون می‌کند. واکسنی که مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا باشد برای هپاتیت ای وجود ندارد.

 چشم‌انداز هپاتیت چیست؟


هپاتیت آ و ای معمولاً فقط باعث عفونت‌های کوتاه مدت (حاد) می‌شوند که بدن می‌تواند با آنها مقابله کند. انواع دیگر هپاتیت (ب، ث و دی) نیز ممکن است باعث بروز عفونت‌های حاد شوند اما احتمال ابتلا به عفونت مزمن نیز در اثر آنها وجود دارد. انواع مزمن هپاتیت‌ها خطرناکتر هستند. هپاتیت‌های غیر ای معمولاً حاد هستند اما می‌توانند تبدیل به هپاتیت مزمن هم شوند. بیشتر افراد به طور کامل پس از ابتلا به هپاتیت بهبود می‌یابند هر چند ممکن است بهبودی کبد آنها چندین ماه طول بکشد. برای کمک به تسریع دروان بهبودی، نکات زیر را رعایت کنید:

  • از مصرف الکل بپرهیزید
  • تغذیه خوب داشته باشید
  • اگر احساس بیماری می‌کنید، استراحت کنید
  • با پزشک خود در مورد داروهایی که مصرف می‌کنند حتی داروهای بدون نیاز به نسخه پزشک یا ویتامین‌ها و مکمل‌ها مشورت کنید تا به شما بگوید که کدام یک از آنها را می‌توانید مصرف کنید و از مصرف کدام دارو در دروان بهبودی باید پرهیز کنید.

اگر به هپاتیت مبتلا باشید، پزشک آسیب‌دیدگی بلند مدت کبد شما که ممکن است باعث ابتلا به سیروز یا نارسایی کبد شود را مورد بررسی قرار می‌دهد. ممکن است از شما خواسته شود که آزمایش‌های دیگر نظیر آزمایش عملکرد کبد، آزمایش‌های تصویری یا احتمالاً بایوپسی کبد را نیز انجام دهید.

اگر شما سؤالی داشتید، علائم جدیدی مشاهده کردید یا علائم فعلی شما تشدید شد باید با پزشک تماس بگیرید. هپاتیت آ، ب و ث شایع‌ترین انواع هپاتیت‌های ویروسی هستند. این که شما چگونه دچار عفونت شده‌اید مهم نیست مهم این است که زمانی که متوجه ابتلا به آن شدید به درستی از خود مراقبت کرده و مراقب باشید که عفونت به افراد دیگر سرایت نکند.

دسته‌ها
مقالات

سنگ صفرا چیست؟ درمان سنگ کیسه صفرا با تغذیه، دارو و جراحی

سنگ‌های صفراوی موادی سخت و سنگ مانند هستند و معمولاً از کلسترول یا بیلیروبین ساخته می‌شوند که در کیسه صفرای شما شکل می‌گیرد. اندازه سنگ‌های صفراوی ممکن است از اندازه یک دانه ماسه گرفته تا اندازه یک توپ گلف متفاوت باشد. کیسه صفرا می‌تواند یک سنگ صفراوی بزرگ، صدها سنگ کوچک یا سنگ کوچک و بزرگ را با هم ایجاد کند.

هنگامی که سنگ‌های صفراوی، مجاری صفراوی شما را مسدود می‌کنند، می‌توانند باعث درد ناگهانی در قسمت فوقانی شکم شما شوند. به این درد حمله سنگ صفراوی یا کولیک صفراوی گفته می‌شود. اگر علائم شما ادامه یابد و درمان نشود، سنگ کیسه صفرا می‌تواند عوارض جدی ایجاد نماید. با این حال بیشتر سنگ‌های صفراوی باعث انسداد یا ایجاد درد نمی‌شوند که سنگ‌های صفراوی خاموش نامیده می شوند. سنگ‌های صفراوی خاموش معمولاً نیازی به معالجه پزشکی ندارند.

انواع سنگ‌های کیسه صفرا 


دو نوع اصلی از سنگ‌های صفراوی وجود دارد:

  • سنگ‌های کلسترولی
  • سنگ‌های رنگدانه‌ای

سنگ‌های کلسترولی معمولاً به رنگ زرد مایل به سبز بوده و عمدتاً از کلسترول سخت شده ایجاد شده‌اند. در بعضی از کشورها سنگ های کلسترولی حدود ۷۵ درصد از سنگ‌های کیسه صفرا را تشکیل می‌دهند. سنگ‌های رنگدانه‌ای به رنگ تیره بوده و از بیلی روبین ساخته شده‌اند. برخی از افراد ترکیبی از هر دو نوع سنگ را دارند. سنگ‌های صفراوی از نظر اندازه، از اندازه یک دانه ماسه گرفته تا اندازه یک توپ گلف متفاوت هستند.

دستگاه صفراوی چیست؟ 


دستگاه صفراوی شما که از کیسه صفرا و مجراهای آن تشکیل شده است با آزاد کردن صفرا به هضم غذا کمک می‌کند. کیسه صفرا یک اندام کوچک و گلابی شکل است که صفرا را ذخیره می‌کند و در قسمت بالای شکم شما سمت راست زیر کبد قرار دارد.

مجاری صفراوی دستگاه صفراوی شما، شامل مجاری کبدی ، مجاری صفراوی مشترک و مجاری کیستیک هستند. مجاری صفراوی همچنین ضایعات و مایعات گوارشی را از کبد و لوزالمعده به اثناعشر منتقل می‌کنند.

کبد شما مایع صفرا را تولید می‌کند که بیشتر از کلسترول، نمک‌های صفراوی و بیلی‌روبین ساخته می‌شود. هنگامی که غذا می‌خورید، بدن سیگنال‌هایی را به کیسه صفرا می‌فرستد تا صفرای درون کیسه صفرا در اثنا عشر شما خالی کند تا با مواد غذایی مخلوط شود. سیستم صفراوی شما که از صفرای شما و مجاری صفراوی تشکیل شده است، با آزاد کردن مایع صفرا به هضم غذا کمک می‌کند.

چه عواملی باعث ایجاد سنگ مجاری صفراوی می‌شوند؟ 


عوامل ایجاد سنگ مجاری صفراوی

سنگ صفراوی ممکن است در صورتی تشکیل شود که صفرا حاوی کلسترول بیش از حد یا بیلی روبین بیش از حد باشد یا نمک صفراوی کافی نداشته باشد. محققان دقیقاً نمی‌دانند که چرا این تغییرات در صفرا رخ می‌دهد. سنگ کیسه صفرا همچنین ممکن است در صورتی تشکیل شود که کیسه صفرا اغلب به طور کامل یا به اندازه کافی خالی نشود. برخی افراد به دلیل بالاتر بودن عوامل خطر تشکیل سنگ کیسه صفرا، مانند چاقی و رژیم‌های غذایی خاص، بیشتر از سایرین در معرض خطر تشکیل سنگ صفراوی قرار دارند.

چه کسانی بیشتر مستعد ابتلا به سنگ کیسه صفرا هستند؟ 


  • زنان بیشتر از مردان در معرض تشکیل سنگ کیسه صفرا قرار دارند. زنانی که به دلیل بارداری استروژن بیشتری در بدن خود دارند یا قرص‌های ضد بارداری مصرف می‌کنند، ممکن است بیشتر در معرض خطر تشکیل سنگ ‌های صفراوی باشند.
  • افراد مسن بیشتر مستعد تشکیل سنگ صفراوی هستند. هر چه سن شما بالاتر می‌رود احتمال ابتلا به سنگ‌های صفراوی بیشتر می‌شود.
  • افرادی که سابقه خانوادگی تشکیل سنگ کیسه صفرا دارند، بیشتر در معرض خطر قرار دارند.

افرادی که از نظر سلامتی در وضعیت خاصی قرار دارند

اگر یکی از شرایط پزشکی زیر را داشته باشید، بیشتر احتمال دارد که دچار سنگ‌های صفراوی شوید.

  • سیروز وضعیتی است که در آن کبد شما به آرامی شروع به تجزیه می‌کند و به دلیل آسیب مزمن یا طولانی مدت کار آن متوقف می‌شود.
  • عفونت در مجاری صفراوی که می‌تواند عارضه ناشی از سنگ کیسه صفرا نیز باشد.
  • کم خونی همولیتیک؛ در این وضعیت سلول‌های قرمز خون به طور مداوم در حال تجزیه هستند؛ مانند کم خونی سلول داسی شکل.
  • برخی از بیماری‌های روده که بر جذب طبیعی مواد مغذی تاثیر می‌گذارند؛ مانند بیماری کرون
  • سطوح بالای تری گلیسیرید
  • کلسترول HDL کم
  • سندروم متابولیک که همچنین می‌تواند خطر عوارض سنگ کیسه صفرا را افزایش دهد
  • دیابت و مقاومت به انسولین

افرادی که نگرانی‌های مربوط به وزن و رژیم غذایی دارند

اگر دچار شرایط زیر هستید، ممکن است بیشتر مستعد ایجاد سنگ‌های صفراوی باشید:

  • اگر چاق هستید به خصوص اگر زن باشید
  • اگر کاهش وزن سریع را تجربه کرده باشید؛ مانند کاهش وزن از طریق عمل جراحی.
  • رژیم غذایی پرکالری و حاوی کربوهیدرات‌های تصفیه شده و فیبر کم داشته‌اید.

عوارض سنگ کیسه صفرا چیست؟


عوارض سنگ‌های صفراوی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • التهاب کیسه صفرا
  • آسیب شدید یا عفونت کیسه صفرا، مجاری صفراوی یا کبد
  • پانکراتیت سنگ کیسه صفرا؛ که التهاب لوزالمعده به دلیل انسداد به وسیله سنگ صفراوی است.

بسیاری از افراد تا زمانی که عوارض را تجربه نکرده باشند، علائم سنگ صفراوی را ندارند. سنگ کیسه صفرا در صورت عدم درمان می‌تواند کشنده باشد. درمان سنگ‌های صفراوی معمولاً شامل جراحی سنگ کیسه صفرا است.

علائم


علائم سنگ مجاری صفراوی

اگر سنگ‌های صفراوی مجاری صفراوی شما را مسدود کنند، ممکن است صفرا در کیسه صفرا تشکیل شود و باعث حمله صفراوی شود که گاهی اوقات کولیک صفراوی نیز نامیده می‌شود.

حملات کیسه صفرا معمولاً باعث درد در سمت راست قسمت بالای شکم شما می‌شوند و گاهی اوقات این درد چند ساعت طول می‌کشد. حملات کیسه صفرا اغلب به دنبال صرف وعده‌های غذایی سنگین که معمولاً عصر یا شب هنگام مصرف شده باشد رخ می‌دهد. اگر یک حمله صفراوی را تجربه کرده‌اید احتمالاً حملات بیشتری را نیز تجربه خواهید کرد.

حملات صفراوی معمولاً هنگام حرکت سنگ کیسه صفرا و از بین رفتن انسداد ایجاد شده توسط آن متوقف می‌شوند اما اگر هر یک از مجاری صفراوی شما بیشتر از چند ساعت مسدود شود، ممکن است عوارض سنگ کیسه صفرا را ایجاد کند. سنگ‌های صفراوی که مجاری صفراوی را مسدود نکنند باعث ایجاد علائم نمی‌شوند.

سنگ‌های صفراوی خاموش

بیشتر افراد مبتلا به سنگ کیسه صفرا هیچ علائمی ندارند. سنگ‌های صفراوی که علائم ایجاد نمی‌کنند سنگهای صفراوی خاموش نامیده می‌شوند. سنگ‌های صفراوی خاموش، کار کیسه صفرا، کبد یا لوزالمعده شما را متوقف نمی‌کنند؛ بنابراین نیازی به درمان ندارند.

پس از تجربه حمله صفراوی به دنبال مراقبت‌های پزشکی باشید. 

در صورت بروز علائم زیر در هنگام حمله صفراوی و پس از آن، فوراً به پزشک مراجعه کنید:

  • درد در شکم که چند ساعت طول بکشد
  • تهوع و استفراغ
  • تب حتی در درجات پایین یا لرز
  • زرد شدن پوست یا سفیدی چشم که زردی نامیده می‌شود.
  • ادرار به رنگ چای و مدفوع کمرنگ

این علائم ممکن است نشانه‌ای از یک عفونت جدی یا التهاب کیسه صفرا کبد یا لوزالمعده باشند. علائم سنگ کیسه صفرا ممکن است مشابه علائم سایر بیماری‌ها مانند آپاندیسیت، زخم پانکراتیت و بیماری ریفلاکس گاستروازوفاژیال باشند که تمام این موارد باید در اسرع وقت توسط پزشک درمان شوند.

اگر انسداد مجرای صفراوی توسط سنگ ادامه پیدا کند، عوارض سنگ کیسه صفرا رخ می‌دهد. عدم درمان انسداد مجاری صفراوی یا مجاری پانکراس می‌تواند کشنده باشد.

پزشکان چگونه سنگ کیسه صفرا را تشخیص می‌دهند؟


پزشکان از سابقه پزشکی شما، معاینات جسمانی، آزمایش و تصویربرداری برای تشخیص سنگ کیسه صفرا استفاده می‌کنند.

یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی درباره علائم از شما سوال خواهد پرسید. وی از شما می‌پرسد که آیا سابقه بیماری خاص یا مشکلات سلامتی دارید که احتمال ابتلا به سنگ‌های صفراوی را بیشتر کند؟ همچنین ممکن است متخصص مراقبت‌های بهداشتی درباره سابقه خانوادگی سنگ کیسه صفرا و آنچه که معمولاً می‌خورید از شما سوال بپرسد. در طی معاینه فیزیکی، پزشک بدن شما را معاینه کرده و درد در شکم شما را بررسی می‌کند.

ممکن است پزشکان از تست‌های آزمایشگاهی یا تصویر برداری برای تشخیص سنگ کیسه صفرا استفاده کنند.

تست‌های آزمایشگاهی

ممکن است یک متخصص بهداشت و درمان، یک نمونه از خون شما گرفته و به آزمایشگاه بفرستد تا آزمایش شود. آزمایش خون می‌تواند علائم عفونت یا التهاب مجاری صفراوی، کیسه صفرا، لوزالمعده یا کبد را نشان دهد.

آزمایش‌های تصویربرداری

پزشکان از آزمایش‌های تصویربرداری برای پیدا کردن سنگ‌های صفراوی استفاده می‌کنند. این آزمایشات توسط یک تکنسین در مطب پزشک، مرکز رادیولوژی یا بیمارستان انجام می‌شوند. رادیولوژیست تصاویر را بررسی کرده و از آنها گزارش تهیه می‌کند. معمولاً برای انجام این آزمایش‌ها به بیهوشی یا دارو نیازی ندارید؛ با اینحال ممکن است پزشک داروی بی حسی یا داروی دیگری به شما بدهد تا آرامش خود برای کلانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد آندوسکوپی (ERCP) را حفظ کنید.

سونوگرافی

سونوگرافی بهترین آزمایش تصویربرداری برای پیدا کردن سنگ‌های صفراوی است. سونوگرافی از دستگاهی به نام مبدل استفاده می‌کند که امواج صوتی بی‌خطر و بدون درد را به بدن شما می‌فرستد و از انعکاس امواج برای ایجاد تصویر یا تصاویری از ساختارهای بدن شما استفاده می‌کند. اگر دارای سنگ‌های صفراوی باشید، این سنگ‌ها در تصویر مشاهده می‌شوند. گاهی اوقات حتی زمانی که هیچ علائمی ندارید، متخصصان مراقبت‌های بهداشتی، سنگ‌های صفراوی خاموش را پیدا می‌کنند.

اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT اسکن) 

اسکن‌های CT از ترکیبی از پرتوهای ایکس و فناوری کامپیوتر برای ایجاد تصاویری از لوزالمعده، کیسه صفرا و مجاری صفراوی شما استفاده می‌کنند. CT اسکن می‌تواند سنگ کیسه صفرا یا عوارضی مانند عفونت و انسداد مجاری کیسه صفرا یا انسداد خود کیسه صفرا را نشان دهد. با این حال احتمال دارد که CT اسکن، سنگ‌های صفراوی که احتمالاً دارید را نشان ندهد.

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI

دستگاه‌های MRI بدون استفاده از اشعه ایکس از امواج رادیویی و آهن ربا برای ایجاد تصاویر دقیق از اندام‌ها و بافت‌های نرم استفاده می‌کنند. تصاویر MRI می‌توانند سنگ‌های صفراوی را در مجاری صفراوی نشان دهند.

کوله سینتی گرافی

کوله سینتی گرافی که اسکن آمینو دیاستیک هیدروکسیل یا اسکن HIDA یا اسکن هپاتوبیلیاری نیز نامیده می‌شود، از یک ماده رادیواکتیو بی خطر برای تهیه عکس از مجاری صفراوی شما استفاده می‌کند. شما روی یک تخت دراز خواهید کشید و یک متخصص مراقبت بهداشتی مقدار کمی از مواد رادیواکتیو را به داخل رگی در بازوی شما تزریق می‌کند. همچنین ممکن است متخصص مراقبت های بهداشتی ماده‌ای را تزریق کند که باعث فشار در کیسه صفرای شما شود. یک دوربین ویژه هنگام حرکت مواد رادیو اکتیو در مجاری صفراوی شما، از آن عکس می‌گیرد. پزشکان برای تشخیص انقباضات غیر طبیعی کیسه صفرا یا انسداد مجاری صفراوی، از کوله سینتی گرافی استفاده می‌کنند.

کلانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد آندوسکوپی (ERCP)

‏ERCP ترکیبی از گاسترو آندوسکوپی و عکسبرداری اشعه ایکس است که برای معالجه مشکلات مجاری صفراوی و لوزالمعده شما انجام می‌شود  ERCP به پزشک کمک می‌کند تا ناحیه مسدود شده توسط سنگ‌های صفراوی را پیدا کند. این آزمایش نسبت به آزمایش‌های دیگر تهاجمی تر است یا بهتر است بگوییم از ابزارهای بیشتری در بدن شما استفاده می‌کند. پزشکان از این آزمایش به صورت انتخابی و معمولاً برای برداشتن یک سنگ صفراوی که در مجرای صفراوی مشترک گیر کرده است، استفاده می‌کنند.

راه های درمان سنگ کیسه صفرا


اگر سنگ‌های صفراوی شما علائم ایجاد نمی‌کنند، احتمالا نیازی به درمان ندارید اما اگر دچار حمله صفراوی یا سایر علائم شدید، با پزشک خود تماس بگیرید. اگر چه ممکن است علائم از بین بروند، اما ممکن است مجدداً ظاهر شوند و امکان دارد به معالجه نیاز داشته باشید. احتمالا پزشک برای معالجه، شما را به یک متخصص گوارش یا جراح ارجاع خواهد داد.

درمان رایج برای سنگ کیسه صفرا، معمولاً جراحی برداشتن کیسه صفرا است. بعضی اوقات پزشکان می‌توانند از درمان‌های غیر جراحی برای درمان سنگ‌های کلسترولی استفاده کنند؛ اما معمولاً سنگ‌های رنگدانه‌ای به عمل جراحی نیاز دارند.

عمل جراحی

عمل جراحی برداشتن کیسه صفرا که سیستکتومی نامیده می‌شود، یکی از رایج‌ترین عمل‌هایی است که روی افراد بزرگسال انجام می‌شود. کیسه صفرا یک اندام ضروری نیست و این بدین معنا است که می‌توانید به طور عادی و بدون کیسه صفرا زندگی کنید

پزشک معمولاً برای انجام عمل جراحی، شما را به صورت عمومی بیهوش می‌کند. هنگامی که جراح کیسه صفرا را جدا کرد، صفرا به جای اینکه در کیسه صفرا ذخیره شود از مجاری کبدی و مجاری صفراوی مشترک، مستقیماً به داخل اثنی عشر می‌ریزد.

کوله سیستکتومی لاپاراسکوپی

تقریبا تمام جراحان کوله سیستکتومی را با لاپاراسکوپی انجام می‌دهند. جراحان بسیاری از عمل‌های کوله سیستکتومی لاپاراسکوپی را به صورت سرپایی انجام می‌دهند. به این معنا که ممکن است بتوانید همان روز به خانه باز گردید. احتمالا پس از حدود یک هفته می‌توانید به فعالیت‌های عادی خود بازگردید.

کوله سیستکتومی باز

هنگامی که کیسه صفرای شما به شدت دچار التهاب، عفونت یا زخم ناشی از عملهای جراحی دیگری شده باشد، جراح کوله سیستکتومی باز را انجام می‌دهد. در صورت بروز مشکل هنگام انجام کوله سیستکتومی لاپاراسکوپی، ممکن است پزشک شما کوله سیستکتومی را انجام دهد. ممکن است لازم باشد پس از عمل تا یک هفته در بیمارستان بستری بمانید. احتمالا پس از گذشت یک ماه می توانید به فعالیت‌های جسمانی طبیعی خود بازگردید.

پس از برداشتن کیسه صفرا چه اتفاقی می‌افتد؟

تعداد اندکی از افراد پس از برداشتن کیسه صفرا مدفوع نرم‌تری دارند و به دفعات بیشتری مدفوع خود را دفع می‌کنند؛ زیرا اکنون ماده صفرای بیشتری در اثناعشر ریخته می‌شود. تغییر در عادات روده بزرگ معمولا موقتی است اما در هر حال درباره آنها با پزشک خود صحبت کنید.

تمام جراحی‌ها با خطر احتمالی عوارض جانبی همراه هستند با این حال عوارض جانبی در جراحی کیسه صفرا بسیار نادر است. شایع‌ترین عارضه، آسیب به مجاری صفراوی است که ممکن است باعث عفونت شود. برای ترمیم مجرای صفراوی، ممکن است به چند عمل دیگر نیاز داشته باشید.

درمان‌های غیر جراحی

پزشکان از درمان‌های غیر جراحی برای سنگ‌های کیسه صفرا فقط در شرایط خاصی استفاده می‌کنند؛ مانند زمانی که سنگ شما کلسترولی باشد و یک وضعیت پزشکی جدی داشته باشید که مانع عمل جراحی می‌شود. حتی در صورت درمان سنگ‌های صفراوی، احتمال بازگشت آنها وجود دارد. بنابراین ممکن است مجبور باشید برای مدت زمان بسیار طولانی یا حتی تا آخر عمر به طور مداوم تحت درمان سنگ‌های صفراوی قرار بگیرید.

ممکن است پزشک برای از بین بردن یا برداشتن سنگ‌های صفراوی کلسترولی از اقدامات غیر جراحی زیر استفاده کند:

کلانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد آندوسکوپی (ERCP)

بعضی اوقات پزشک از ERCP برای از بین بردن سنگ کیسه صفرا که در مجرای صفراوی مشترک گیر کرده است استفاده می‌کند

درمان سنگ شکنی دهانی

درمان سنگ شکنی دهانی

اورسودیول (Actigal) و چنودیول (Chenix) داروهایی هستند که حاوی اسیدهای صفراوی می‌باشند و می‌توانند سنگ کیسه صفرا را تجزیه کنند. این داروها برای تجزیه سنگ‌های کلسترولی کوچک بهتر جواب می‌دهند. شما ممکن است برای تجزیه تمام سنگ‌ها به ماه ها یا حتی سال‌ها درمان نیاز داشته باشید.

لیتوتریپسی شاک ویو

پزشک می‌تواند از لیپو تریپسی شاک ویو برای تقسیم سنگ‌های کیسه صفرا به قطعات کوچک‌تر استفاده کنند  پزشکان از این روش به ندرت استفاده می‌کنند و گاهی اوقات همراه با دریافت داروی اورسودیول می‌باشد.

چگونه می‌توانم به جلوگیری از تشکیل سنگ‌های صفراوی کمک کنم؟


شما می توانید با انجام موارد زیر، از تشکیل سنگ‌های صفراوی پیشگیری کنید:

  • رژیم غذایی خود را به نحوی تنظیم کنید که بیشتر غذاهایی را مصرف کنید که حاوی فیبر و چربی‌های سالم هستند و کربوهیدرات تصفیه شده و قند کمتری دارند.
  • اگر دچار چاقی یا اضافه وزن هستید، از روش‌های بی‌خطر وزن خود را کم کنید.
  • حفظ وزن سالم از طریق تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم کمک می‌کند.

سوالات متداول


وزن بدن چگونه بر سنگ‌های صفراوی تاثیر می‌گذارد؟

چاق بودن یا داشتن اضافه وزن باعث افزایش خطر تشکیل سنگ صفرا می‌شود؛ به خصوص اگر زن باشید. محققان دریافته‌اند که افرادی که چاق هستند می‌توانند سطح بالاتری از کلسترول در صفرا داشته باشند که این امر می‌تواند باعث تشکیل سنگ صفرا شود. افرادی که دچار چاقی هستند همچنین ممکن است کیسه صفراهای بزرگتری داشته باشند که به خوبی کار نمی‌کنند. برخی از مطالعات نشان داده‌اند که احتمال ابتلا به سنگ‌های صفراوی در افرادی که مقادیر زیادی چربی در اطراف کمر خود دارند نسبت به افرادی که چربی در اطراف نواحی باسن و ران آن‌ها ذخیره شده است، بیشتر است.

کاهش وزن بسیار سریع ممکن است احتمال تشکیل سنگ‌های صفراوی را بالا ببرد. درباره روش‌های بی‌خطر کاهش وزن با متخصص درمانی خود صحبت کنید.

کاهش سریع وزن چگونه بر سنگ‌های صفراوی تاثیر می‌گذارد؟

هنگامی که برای مدت زمان طولانی غذا نمی خورید یا به سرعت وزن خود را کاهش می‌دهید، کبد شما کلسترول اضافه را درون ماده صفرا آزاد می‌کند. کاهش سریع وزن همچنین می‌تواند مانع از تخلیه مناسب کیسه صفرا شود. جراحی کاهش وزن ممکن است منجر به از دست دادن سریع وزن و بالاتر رفتن خطر تشکیل سنگ صفراوی شود.

احتمال ایجاد سنگ کیسه صفرا ممکن است به نوع روش کاهش وزنی که انتخاب می‌کنید بستگی داشته باشد. رژیم‌های غذایی یا جراحی‌هایی که باعث کاهش سریع وزن می‌شوند، نسبت به رژیم‌های غذایی و جراحی‌هایی که کاهش وزن کمتری را به دنبال دارند، بیشتر باعث مشکلات سنگ کیسه صفرا می‌شوند. اگر سنگ صفراوی خاموش داشته باشید، احتمال اینکه علائم سنگ کیسه صفرا تجربه کنید حتی بیشتر هم خواهد بود.

چندین عامل وجود دارند که ممکن است احتمال بروز مشکل سنگ کیسه صفرا پس از عمل جراحی کاهش وزن یا رژیم غذایی بسیار کم کالری را افزایش دهند. این عوامل عبارتند از:

  • سنگ‌های صفراوی که قبل از جراحی کاهش وزن یا قبل از آن که رژیم غذایی بسیار کم کالری خود را شروع کنید وجود داشته‌اند؛ به خصوص اگر سنگ‌ها باعث بروز علائم شده باشند.
  • وزن اضافه بسیار زیاد قبل از عمل جراحی کاهش وزن یا شروع یک رژیم غذایی بسیار کم کالری
  • کاهش وزن بسیار سریع پس از یک عمل جراحی یا رژیم غذایی بسیار کم کالری

اگر قصد شروع یک رژیم غذایی بسیار کم کالری یا انجام جراحی کاهش وزن را دارید، درباره چگونگی کم کردن احتمال ایجاد سنگ کیسه صفرا با پزشک خود صحبت کنید. داروی اورسودیول می‌تواند به پیشگیری از تشکیل سنگ صفراوی در افرادی که کاهش وزن سریع از طریق رژیم‌های غذایی بسیار کم کالری یا جراحی کاهش وزن را تجربه می‌کنند، کمک کند.

آیا چرخه بازگشت وزن مشکل ساز است؟

چرخه بازگشت وزن یا از دست دادن وزن و اضافه کردن مجدد وزن از دست داده به طور مکرر، ممکن است منجر به سنگ کیسه صفرا شود. هر قدر در طی یک چرخه وزن بیشتری از دست بدهید و دوباره اضافه کنید، احتمال ابتلا به سنگ‌های صفراوی بیشتر می‌شود.

از رژیم‌های معجزه گری که به شما وعده چندین کیلو کاهش وزن سریع می‌‌دهند دوری کنید. هدف از از دست دادن وزن با سرعت کمتر، ممانعت از بازگشت آن به مرور زمان و حفظ وزن سالم است.

چگونه می‌توانم به روش‌های بی‌خطر وزن خود را کاهش دهم تا احتمال ابتلا به سنگ‌های صفراوی در من کاهش پیدا کند؟

کاهش وزن با سرعت بسیار کم ممکن است احتمال تشکیل سنگ‌های صفراوی را کمتر کند. متخصصان به افرادی که دچار اضافه وزن یا چاقی هستند توصیه می‌کنند کاهش وزن خود را از ۵ تا ۱۰ درصد از وزن خود طی یک دوره شش ماهه شروع کنند. علاوه بر این، کاهش وزن ممکن است مزایای دیگری مانند خلق و خوی بهتر، انرژی بیشتر و اعتماد به نفس به همراه داشته باشد.

در هنگام انتخاب گزینه‌های غذایی سالم برای کاهش وزن می‌توانید مواد غذایی را انتخاب کنید که احتمال ابتلا به سنگ‌های صفراوی را نیز کاهش می‌دهند.

فعالیت بدنی منظم علاوه بر این که باعث بهبود سلامت عمومی شما می‌شود، احتمال ابتلا به سنگ‌های صفراوی را نیز کاهش می‌دهد برای بهبود سلامتی خود یا جلوگیری از افزایش وزن، حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط مانند پیاده روی سریع یا رقصیدن سریع در هفته توصیه می‌‌شود. همچنین افراد بزرگسال به حداقل دو روز در هفته انجام فعالیت‌های تقویت عضله مانند بلند کردن وزنه یا دراز و نشست نیاز دارند.

آیا آنچه که می‌خورم می‌تواند به پیشگیری از سنگ‌های صفراوی کمک کند؟

رژیم غذایی برای پیشگیری از سنگ های صفراوی

شما می‌توانید با پیروی از یک رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم، خطر سنگ کیسه صفرا را کاهش دهید و علاوه بر رسیدن به وزن سالم، آن را حفظ کنید.

کارشناسان انجام موارد زیر را برای کمک به پیشگیری از تشکیل سنگ‌های صفراوی توصیه می‌کنند:

  • مصرف بیشتر غذاهایی که سرشار از فیبر هستند مانند: میوه، سبزیجات، لوبیا و نخود فرنگی.
  • مصرف غلات کامل از جمله برنج قهوه‌ای، جو دوسر و نان گندم سبوس دار
  • مصرف کمتر کربوهیدرات تصفیه شده و شکر
  • مصرف چربی‌های سالم مانند روغن ماهی و روغن زیتون که به کیسه صفرا کمک می‌کنند تا به طور مداوم تخلیه شود
  • اجتناب از مصرف چربی‌های ناسالم مانند چربی‌هایی که در دسرها و غذاهای سرخ شده وجود دارد.

قبل از ایجاد تغییر در برنامه غذایی خود با پزشک صحبت کنید. کاهش سریع وزن می‌تواند باعث مشکلات سلامتی شود. رژیم‌های غذایی بسیار کم کالری و جراحی‌های کاهش وزن می‌توانند باعث کاهش وزن سریع شوند و خطر سنگ کیسه صفرا را افزایش دهند.